معرفی پروژه
معماران: مهندسین مشاور انگاره مستطیل طلایی
مساحت: 1970 مترمربع
سال ساخت: 2023
موقعیت پروژه: قزوین، ایران
پروژهی معماری تئاتر شهر قزوین ساختمانی دوطبقه به همراه یک زیرزمین است. این مجموعه پس از سالها انتظار، فضایی مناسب برای اجرای حرفهای تئاتر در قالب یک «بلکباکس» فراهم کرده است. همچنین فضاهای باز مجموعه، بستری برای اجرای تئاتر خیابانی در اختیار هنرمندان و علاقهمندان قرار میدهد.
سازماندهی فضاها و کاربریهای تئاتر شهر قزوین
این پروژه در زمینی به مساحت ۲۲۰۰ مترمربع طراحی شد که پس از تخریب یک بافت ناکارآمد شهری شامل چندین دکهی فرسوده به دست آمد. زیربنای کل ساختمان ۱۹۷۰ مترمربع است. طبقهی همکف از حجمی شیشهای تشکیل شده که فضاهای عمومی مجموعه در آن قرار دارند؛ از جمله اتاقهای تمرین تئاتر، اتاق جلسات و داوری، دفاتر مدیریت، بخش اطلاعات، فروش بلیت و یک کافهتریا. این حجم شیشهای بهعنوان پایهای برای «مکعب سفید» بالای خود عمل میکند؛ جایی که سالن اصلی اجرای تئاتر قرار دارد. مکعب سفید درست روی حجم شیشهای نشسته و حالتی انتزاعی از معلق بودن را القا میکند. طبقهی اول (مکعب آجری سفید) شامل سالن اصلی تئاتر (بلکباکس) و فضای انتظار آن است. در زیرزمین نیز سرویسهای بهداشتی، کارگاه ساخت دکور، انبارها و فضاهای تأسیساتی پیشبینی شده است.
چالشها و روند شکلگیری پروژه تئاتر شهر قزوین
این ساختمان در سال ۲۰۱۸ به همت شهرداری قزوین و در پاسخ به درخواست هنرمندان تئاتر این شهر که فاقد محلی حرفهای برای اجرا بودند، طراحی و ساخته شد. شهرداری برای این پروژه زمینی را در مجاورت یکی از بزرگترین و مهمترین پارکهای تاریخی مرکز شهر قزوین انتخاب کرد. این زمین پیشتر محل استقرار تعدادی دکهی فرسوده و ناکارآمد بود. با خرید و تخریب بخش عمدهای از این دکهها، زمینی مناسب برای احداث تئاتر شهر فراهم شد و در نتیجه با ساخت یک مرکز فرهنگی عمومی، این فضای شهری جان تازهای گرفت.
در حال حاضر تنها سه دکه از آنها باقی مانده است، زیرا شهرداری موفق به تملکشان نشد. به همین دلیل، در مراحل بعدی طراحی، محدودهی پروژه متناسب با وجود این دکهها اصلاح شد. زمانی که تیم معماران برای طراحی انتخاب شدند، تمامی دکهها با نشانههای واضح فرسودگی و شرایط اجتماعی نامطلوب همچنان وجود داشتند. بنابراین، تبدیل یک فضای ناکارآمد شهری به محیطی فعال، پویا و ایمن، به هدف اصلی طراحی بدل شد.
راهکارهای طراحی برای محدودیت ارتفاع و یکپارچگی با بافت شهری
به معماران دستور داده شد که طراحی پروژه و تهیه نقشههای اجرایی آن را در مدتزمان بسیار کوتاه، کمتر از دو ماه، انجام دهند. این مهلت محدود چالش بزرگی برای تیم طراحی بود. چالش مهم دیگر، محدودیت ارتفاع ساختمان به دلیل مجاورت با پارک بزرگ و تاریخی شهر بود؛ بهگونهای که ارتفاع کل طبقات اصلی نباید بیش از ۸ متر از سطح خیابان تجاوز میکرد. با این حال، سالن تئاتر به حداقل ارتفاع سقف ۵ متر نیاز داشت و علاوه بر آن باید فضاهای دیگری نیز در نظر گرفته میشد. با توجه به مساحت محدود زمین و فضاهای ضروری برای این مجموعهی فرهنگی، معماران به این نتیجه رسیدند که ساختمان باید در سه طبقه طراحی شود. سالن اصلی، با ظرفیت ۲۲۰ نفر، بیشترین سطح را به خود اختصاص میداد؛ بنابراین در طبقهی اول، که بزرگترین طبقهی ساختمان است، جانمایی شد. سایر فضاهای موردنیاز در طبقهی همکف و زیرزمین قرار گرفتند.
برای اینکه ساختمان سهطبقه از محدودیت ارتفاع ۷ متر تجاوز نکند، زمین پروژه را به عمق ۲ متر گودبرداری کردند و طبقهی همکف را در همین تراز پایینتر قرار دادند. همچنین یک زیرزمین طراحی شد. طبقهی اول، که بیشترین ارتفاع را برای سالن اصلی تئاتر نیاز داشت، در سطح همکف جای گرفت. این راهکار هم امکان جانمایی همهی فضاهای موردنیاز پروژه را فراهم کرد و هم مشکل محدودیت ارتفاع را برطرف ساخت. از سوی دیگر، گودبرداری باعث ایجاد سکوهایی شد که به صورت پلههای عریض طراحی شدند و اکنون بهعنوان نشیمنگاه برای عابران پارک و تماشاگران تئاتر خیابانی پیرامون ساختمان استفاده میشوند. در نتیجه، ساختمان بهطور یکپارچه با بافت شهری پیرامون خود ـ شامل خیابان، پارک و پیادهروها ـ پیوند خورده و به بخشی زنده و پویا از جامعه تبدیل شده است.
همزیستی معماری با طبیعت و تجربهی کاربر در تئاتر شهر قزوین
امروزه هنرمندان تئاتر هر روز برای تمرین یا خوانش نمایشنامه به این مجموعه میآیند. کودکان همراه با همکلاسیها و دوستانشان برای تماشای نمایشهای عروسکی حضور پیدا میکنند و علاقهمندان هر شب اجراهای تئاتر را میبینند. اکنون بهجای دکههای فرسوده و مخروبهی گذشته، افرادی که هر صبح در پارک ورزش میکنند، با سازهای آجری سفید و نیمهشفاف روبهرو میشوند که سیمای شهری را به شکلی منحصربهفرد دگرگون کرده است.
در نتیجه لازم بود معماران از طراحی یک سازهی صُلب که چشمانداز سبز پارک را مسدود کند، خودداری کنند. این موضوع با کاربری تئاتر ساختمان ـ که نیازمند شکلگیری در قالب یک «بلکباکس» صُلب بود ـ تضادی پارادوکسگونه ایجاد میکرد. جامعهی تئاتر قزوین مدتها خواستار ساخت یک سالن اجرای بلکباکس بود، چرا که پیش از آن چنین فضایی در شهر وجود نداشت.
برای حل این پارادوکس، سالن بلکباکس درون مکعبی آجری سفید، سبک و نیمهشفاف قرار گرفت. بهمنظور افزایش سبکی بصری و ایجاد حس معلق بودن در فرم، این مکعب سفید روی یک حجم شیشهای کنسول شد. سپس با گودبرداری زمین و جانمایی این حجمها در حیاط فرو رفته، امکان تأمین ارتفاع لازم برای سالن تئاتر فراهم شد. استفاده از این روش باعث شد تا ارتفاع ساختمان مانع دید به پارک نشود. علاوه بر این، تخلخل میان حجمها امکان ایجاد ارتباط بصری مداوم بین فضای بیرونی و درونی ساختمان را فراهم کرد. پردهی آجری با تکنیکی خشک (بدون ملات) ساخته شد. فضای میان آجرها با قطعات تفلونی خاصی پر شد که بهطور اختصاصی برای این پروژه طراحی و قالبگیری شده بودند.
این پردهی آجری، سالن انتظار طبقهی اول را به محیطی منحصربهفرد بدل کرده است. از یک سو، بازی نور و سایه از میان فضاهای بین آجرها فضایی ایجاد میکند که در طول روز تغییر میکند. از سوی دیگر، ارتباط بصری مداومی بین داخل سالن انتظار و پارک و خیابان بیرون برقرار است که امکان تجربهی حضور درختان پارک را برای داخل سالن فراهم میکند. از آنجا که این طبقه همسطح با ارتفاع پارک است، بازدیدکنندگان میتوانند از داخل سالن انتظار، منظرهی عبور و مرور مردم در پارک و خیابان، پرواز پرندگان، حرکت برگهای درختان و زیبایی طبیعی محیط را مشاهده کنند. این شفافیت، نور، انعکاسها و دید باز در سالن انتظار، تضاد معناداری با سالن اجرای اصلی ایجاد کرده است.
منبع: Archdaily.com
